گرديد و فريفته شد ديگرى او را متذكر گرداند و از خدا بترساند اين براى آنست كه احساسات در زن غلبه دارد شايد او را گول زده و به ترك شهادت يا تغيير آن وا دارند . اين معنى در صورت فتح الف نيز درست است . لفظ ضلال در آيات با چهار وصف : مبين ، بعيد ، قديم ، كبير ، توصيف شده است مثل * ( « إِنِّي أَراكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ) * انعام : 74 . * ( « ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ » ) * ابراهيم : 18 . * ( « إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ » ) * يوسف : 95 . * ( « إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلالٍ كَبِيرٍ » ) * ملك : 9 . اين و صفها راجع بمطلب صدر آيات است و وصف بعيد نوعا دربارهء شرك و كفر بقيامت و كفر به خدا به كار رفته مثل * ( « إِنَّ الَّذِينَ يُمارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلالٍ بَعِيدٍ » ) * شورى : 18 . * ( « وَمَنْ يُشْرِكْ بِالله فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً » ) * نساء : 116 . و نيز فرموده : * ( « وَمَنْ يَكْفُرْ بِالله وَمَلائِكَتِه وَكُتُبِه وَرُسُلِه وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً » ) * نساء : 136 . * ( « أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى . وَوَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدى » ) * ضحى : 6 و 7 . اين دو آيه راجع به حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله است . نظير اين قول موسى عليه السّلام است كه در جواب اعتراض فرعون كه يك نفر قبطى را كشته‌اى ! فرمود : * ( « فَعَلْتُها إِذاً وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ » ) * شعراء : 20 . بايد دانست : مراد از ضلال پيوسته انحراف دينى و عملى يعنى كفر و معصيت نيست بلكه ضلال اعم از اين دو معنى است . پسران يعقوب ميگفتند : * ( « لَيُوسُفُ وَأَخُوه أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ) * يوسف : 8 منظورشان اين بود : كثرت علاقهء پدرمان نسبت بيوسف و برادرش با آنكه ما گروهى قوى و كار كن هستيم انحراف و مبالغه است . هكذا آنگاه كه كاروان از مصر بسوى كنعان رهسپار شد و خير پيدا شدن يوسف و نيز پيراهن وى را همراه داشت ، يعقوب فرمود : اگر سفيهم نشماريد من بوى يوسف را احساس ميكنم . گفتند : * ( « تَا لله إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ » ) *